Sự tích về việc cải họ của Cụ Lương Văn Trường
Theo lời thuật lại của các bậc cao niên trong họ:
Vào thời loạn lạc, khi giặc nhà Thanh kéo đến, Cụ Lương Văn Trường không may bị bắt đưa ra làng Khoan Bộ, tổng Nhân Mục (xã Phương Khoan). Khi ấy, Cụ mới khoảng bảy tuổi.
Tại đây, Cụ gặp cụ bà Nguyễn Thị Dò, là vợ cụ ông Nguyễn Cơ Hưng, đang chăn thả bò ngoài đồng. Thấy Cụ còn nhỏ tuổi, bà động lòng trắc ẩn. Do vợ chồng bà khi đó hiếm muộn con cái, bà đã xin với bọn giặc cho nhận Cụ làm con nuôi và tự nguyện chuộc lại bằng một con bò. Việc xin chuộc được chấp thuận.
Từ đó, cụ bà Nguyễn Thị Dò đưa Cụ về nuôi dưỡng như con đẻ. Cụ được đổi sang họ Nguyễn Cơ và mang tên là Nguyễn Cơ Trường.
Nghe tin, gia đình cụ Lương Văn Điền (bố của cụ Lương Văn Trường) ở làng Kẻ Tràng, tổng Nhân Mục (Đạo Nội, xã Nhân Đạo) đã tìm đến làng Khoan Bộ xin chuộc lại và hoàn trả con bò. Tuy nhiên, vợ chồng cụ ông Nguyễn Cơ Hưng tha thiết xin được giữ Cụ ở lại, hứa sẽ nuôi dạy như con ruột, dựng nhà cửa và chia đất đai cho Cụ sau này. Hai bên sau khi bàn bạc đã thuận tình.
Về sau nhiều năm, ông bà Nguyễn Cơ Hưng sinh thêm được một người con trai là cụ Nguyễn Cơ Cửu.
Sự việc này được truyền lại trong gia tộc như một dấu mốc đặc biệt, ghi nhận thời đoạn cụ Lương Văn Trường cải họ sang họ Nguyễn Cơ do hoàn cảnh lịch sử và nghĩa tình dưỡng dục.
Trải qua nhiều đời, tuy cụ Lương Văn Trường đã cải sang họ Nguyễn Cơ do hoàn cảnh lịch sử, song tình nghĩa cội nguồn giữa hai bên vẫn luôn được gìn giữ.
Con cháu của cụ Nguyễn Cơ Trường và con cháu họ Lương vẫn nhận biết rõ nguồn gốc tổ tiên, coi nhau như đồng tông huyết hệ. Mỗi khi trong gia đình hai bên có việc hiếu, hỷ hoặc lễ tiết trọng đại, con cháu vẫn qua lại thăm hỏi, chung tay góp sức, giữ trọn tình thân và đạo nghĩa.
Sự gắn bó ấy thể hiện tinh thần trọng nguồn cội, biết ơn tiền nhân và giữ gìn mối thâm tình giữa hai họ, như một minh chứng cho nghĩa tình sâu nặng đã kết thành từ buổi đầu sự việc.
Cây gia phả dòng họ Nguyễn Cơ: